Shauri la Mahakama Kuu Lachochea Mjadala kuhusu Uwajibikaji wa Majaji na Mamlaka ya LSK

Taifa leo news macharia David 

Nairobi 1 August 2026

Ombi lililowasilishwa katika Mahakama Kuu likitaka kutolewa kwa amri za muda za kusitisha mgomo wa Law Society of Kenya (LSK) unaowalenga baadhi ya majaji na maafisa wa mahakama limefungua mjadala mkubwa wa kikatiba kuhusu uwiano kati ya uhuru wa Mahakama, uwajibikaji wa majaji na wajibu wa taaluma ya sheria kulinda utawala wa sheria.

Shauri hilo linapinga uhalali wa mwongozo uliotolewa na LSK unaowataka mawakili kujizuia kufika mbele ya baadhi ya majaji wanaodaiwa kupata amri za muda (conservatory orders) zinazowakinga dhidi ya uchunguzi unaofanywa na Tume ya Huduma za Mahakama (JSC) na Tume ya Maadili na Kupambana na Ufisadi (EACC).

Mzozo huo umeibuka katika kipindi ambacho baadhi ya majaji wamefungua mashauri mahakamani wakitaka kusimamishwa kwa hatua za kinidhamu na uchunguzi zilizoanzishwa na taasisi za kikatiba zenye mamlaka ya usimamizi. Amri hizo za muda zimezuia uchunguzi kuendelea hadi pale Mahakama itakapotoa uamuzi kuhusu mashauri yao ya kikatiba, jambo ambalo limezua wasiwasi miongoni mwa baadhi ya wadau wa sekta ya sheria kuhusu athari zake kwa uwajibikaji ndani ya Mahakama.

Katika kutetea msimamo wake, Law Society of Kenya inasema hatua zake zimejengwa juu ya mamlaka yake ya kisheria chini ya Sheria ya Law Society of Kenya, ambayo inaipa jukumu la kulinda na kusaidia umma katika masuala yanayohusu usimamizi wa haki, kuendeleza utawala wa sheria na kusimamia misingi ya katiba.

LSK inasisitiza kuwa ingawa Ibara ya 48 ya Katiba inahakikisha haki ya kupata huduma za haki, na Ibara ya 50 inatoa haki ya kusikilizwa kwa haki, haki hizo lazima zitekelezwe ndani ya mfumo wa mahakama unaojengwa juu ya uadilifu, uwazi na uwajibikaji. Aidha, inahoji kuwa uhuru wa Mahakama chini ya Ibara ya 160 unakusudiwa kuwalinda majaji dhidi ya shinikizo au ushawishi wa nje katika utoaji wa maamuzi ya kimahakama, lakini haukusudii kuwapa kinga dhidi ya uchunguzi halali unaofanywa na taasisi za kikatiba zilizoanzishwa kuhakikisha uwajibikaji.

Kwa mujibu wa LSK, mgomo huo unaolenga majaji mahususi si shambulio dhidi ya Mahakama kama taasisi, bali ni hatua ya kitaaluma yenye lengo maalumu dhidi ya maafisa wa mahakama ambao, kwa mtazamo wake, wametumia mchakato wa mahakama kujikinga dhidi ya usimamizi wa kikatiba. Chama hicho kinaeleza kuwa mawakili, kama maafisa wa mahakama, wana wajibu wa kujitegemea wa kikatiba wa kulinda imani ya umma katika utoaji wa haki na kupinga vitendo vinavyoonekana kudhoofisha uwajibikaji wa kikatiba.

Sasa Mahakama Kuu inatarajiwa kuamua iwapo mgomo huo wa LSK unajumuisha kuingilia isivyo halali utendaji wa haki au kama ni utekelezaji halali wa mamlaka yake ya kikatiba na kisheria ya kutetea utawala wa sheria.

Uamuzi wa shauri hili unatarajiwa kuweka mwongozo muhimu kuhusu mipaka ya mamlaka ya Law Society of Kenya, mipaka ya uhuru wa Mahakama, mamlaka ya taasisi za usimamizi kama JSC na EACC, pamoja na kanuni ya kikatiba kwamba hakuna afisa wa umma aliye juu ya sheria au asiyeweza kuwajibishwa kwa mujibu wa sheria.